Đền thờ Cương Quốc Công Nguyễn Xí

Đường đến di tích từ thành phố Vinh đi xuống theo Quốc lộ 46 xuống cảng Cửa Lò đoạn cắt đường Nam Cấm rẽ trái khoảng 1km là đến nơi. Hoặc từ Từ QL1A rẽ theo đường Nam Cấm (đi Cửa Lò) khoảng 5km rẽ trái là đến nơi. Khu di tích là một thắng cảnh thuộc xã Nghi Hợp (xưa là Thượng Xá), huyện Nghi Lộc (xưa là Chân Phúc, Chân Lộc). Tọa trên một khu đất cao ráo, nằm tách riêng với khu dân cư về phía tây.

Trước đây khu đền rộng hơn bao gồm có cả một khu vực lùm cây vây mọc xung quanh, tới mức có lần đã có hổ lạc rừng vào trú ngụ. Hiện tại thì diện tích của khu di tích khoảng 1,6ha. Hướng chính của di tích là hướng Nam. Phía sau là một quần thể núi non gồm núi Mão, núi Gươm, núi Cồn Thông, núi Voi làm điểm tựa, trông thật hùng vĩ và khoáng đạt. Riêng núi Cờ nằm phía Đông, xưa có tượng đá thần đồng, cũng góp phần tăng thêm vẻ hùng vĩ. Có 2 cách gọi tên khu di tích: Theo Hán ngữ là Cương Quốc Công Từ (Đền thờ Cương Quốc Công). Gọi theo tiếng Hán Nôm là Đền Nguyễn Xí dân gian còn quen gọi là đền thờ họ Nguyễn Đình.

Khu đền được khởi công theo lệnh của vua Lê Thái Tông vào năm 1467. Nhưng trải qua binh hỏa trong thời kỳ chiến tranh phong kiến Lê - Mạc, rồi Trịnh - Nguyễn, chống Pháp, Chống Mỹ đền thờ đã bị thiêu hủy, có lúc chỉ trơ lại một số cây cột ở nhà thượng điện. Nhưng rồi sau đó được trùng tu lại. Đợt trùng tu năm 1990 -1902 làm ngôi Thượng điện 3 gian, lợp ngói xây tường và được giữ nguyên cho đến nay. Kế đó là đợt trùng tu kéo dài trong nhiều năm thuộc thập kỷ 20.